Nüfus piramitleri ve özellikleri

Nüfus piramitleri ve özellikleri coğrafya 10.sınıf konuları içerisinde yer almaktadır. Bu konu içerisinde; nüfus piramidi nedir?, Gelişen nüfus piramidi (Düzgün üçgen piramit), Durağan nüfus piramidi (Geniş tabanlı ve kenarları içe dönük piramit), Durağan nüfus piramidi (Arı kovanı şeklindeki piramit),  Orta tip nüfus piramidi (Çan şeklindeki nüfus piramidi) Gerileyen nüfus Piramidi (Asimetrik şekilli nüfus piramidi)

Nüfus piramidi nedir?

Piramit denilince bir çok insanın aklına dünyanın yedi harikası içerisinde yer alan mısır piramitleri gelir. Mısır piramitleri ile nüfus piramitleri arasında benzerlik var mıdır? Mısır piramitleri burada yaşayan medeniyetler hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlar. Benzer bir şekilde nüfus piramitleri de bir ülkenin nüfus özellikleri hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlar.

Bir ülke ya da bölgenin nüfusunun yaş gruplarına dağılımı ve cinsiyete göre dağılımını gösteren şekillere nüfus piramitleri denir.  Bir ülkenin nüfus piramidine bakılarak o ülkenin nüfusunun yaş gruplarına dağılışı, cinsiyet (kadın erkek) yapısı ve gelişmişlik düzeyi hakkında bilgi sahibi olunabilir.

nüfus piramidi

nüfus piramidi

Nüfus piramitleri ülkelerin nüfus özelliklerine göre

  • Gelişen tip
  • Gerileyen tip
  • Durağan tip
  • Orta tip olmak üzere dörde ayrılmaktadır.

Bir ülkenin nüfus piramidinden çıkarılacak sonuçlar

  • Ülkenin toplam nüfus miktarı
  • Ülkenin cinsiyet yapısı (Kadın erkek nüfus miktarı ve oranları)
  • Ülke nüfusunun yaş gruplarına dağılışı
  • Ülkenin bağımlı nüfus miktarı ve oranı
  • Ülkenin çalışma çağındaki nüfus miktarı ve oranı
  • Ülkenin doğurganlık oranı
  • Ülkenin nüfus hareketleri
  • Ülkenin ortalama yaşam süresi
  • Ülkenin doğum ve ölüm oranları
  • Ülkenin nüfus hareketleri (Göçler) vb özellikler çıkarılabilir.

Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımı

Nüfusun yaş gruplarına dağılışı üç gruba ayrılır;

  • 0-14 yaş arası genç nüfus
  • 15-64 yaş arası olgun nüfus (aktif, üretici, etkin, çalışma çağındaki nüfus)
  • 65 yaş ve üzeri yaşlı nüfus

0-14 yaş arasındaki nüfusa genç nüfus denir. Gelişmemiş ülkelerde doğurganlık oranı fazla olduğu için genç nüfus oranı fazladır. Gelişmiş ülkelerde ise doğurganlık az olduğu için genç nüfus oranı da azdır.

15-64 yaş arasındaki nüfus olgun nüfus denir. Bu nüfus içerisinde herhangi bir işte çalışanlara  çalışan (etkin) nüfus denirken, çalışmayanlara işsiz nüfus denir.

65 yaş ve üzeri nüfusa yaşlı nüfus nedir. bu nüfusun az olup olmaması ülkenin gelişmişlik seviyesi ve ortalama yaşam süresi ile alakalıdır.

0-14 yaş grubu çocuk nüfusu ile 65 yaş üzeri yaşlı nüfusun toplamına bağımlı nüfus denir.

Nüfusun cinsiyete göre dağılımı

Her ülkenin nüfusları faklı olduğundan kadın erkek nüfus oranları da ülkeden ülkeye değişmektedir. Hatta ülke içindeki kadın erkek oranlarının dağılışında farklılıklar göstermektedir.

Nüfus piramitleri hazırlanırken sağ tarafa kadın nüfusunun sol tarafa erkek nüfusunun yaş gruplarına göre dağılımı gösterilir.

Bir ülkenin nüfus piramidi zaman göre değişebilmektedir. Farklı gelişmişlik düzeyine sahip ülkelerin, nüfus özelliklerini gösteren farklı piramit tipleri vardır.

Nüfus piramitleri

Düzgün üçgen piramit

Düzgün üçgen nüfus piramidi

Düzgün üçgen nüfus piramidi

  • Yüksek doğum ve ölüm oranlarına sahip ülkelerin nüfus piramididir.
  • Gelişmemiş ülkelerin piramidi bu şekildedir.
  • Çocuk nüfus oranı fazla yaşlı nüfus oranı azdır.
  • Çalışma çağındaki (15-65 yaş) nüfusun yaş ortalaması düşüktür.
  • Ortalama yaşam süresi kısadır.
  • Sanayi devrimi öncesi toplumlar bu pramide sahip olmuşlar.
  • Günümüzde Nijer, Sudan, Somali, Bangladeş vb gelişmemiş ülkelerin nüfus piramididir.

Geniş tabanlı ve kenarları içe çökük piramit

Geniş tabanlı nüfus piramidi

Geniş tabanlı nüfus piramidi

  • Yüksek doğum ve ölüm oranlarına sahip ülkelerin nüfus piramididir.
  • Sağlık koşullarının iyileşmesine bağlı olarak özellikle 0-5 yaş arası çocuk ölümlerinin azalmaya başladığı gelişmekte olan ülkelerin nüfus piramididir.
  • İran, Nijerya, Kenya gibi gelişmekte olan ülkeler örnek verilebilir.

Arı kovanı piramidi

Arı kovanına benzeyen nüfus piramidi

Arı kovanına benzeyen nüfus piramidi

  • Düşük doğum ve ölüm oranlarına sahip ülkelerin nüfus piramididir.
  • Gelişmiş ülkelerin nüfus piramididir.
  • Çocuk nüfus oranı az yaşlı nüfus oranı fazladır.
  • Ortalama yaşam süresi uzundur.
  • Çalışma çağındaki (15-65 yaş) nüfusun yaş ortalaması yüksektir.
  • İngiltere, İsveç, Hollanda gibi ülkeler örnek gösterilebilir.

Çan şekilli piramit

Çana benzeyen nüfus piramidi

Çana benzeyen nüfus piramidi

  • Uzun bir süre düşük doğum oranlarından sonra, doğum oranlarını arttıran ülkelerin nüfus piramididir.
  • Ortalama yaşam süresi uzundur.
  • ABD ve Kanada örnek verilebilir.

Asimetrik şekilli piramit

  • Asimetrik şekilli nüfus piramidi

    Asimetrik şekilli nüfus piramidi

    Doğum oranlarının hızla düştüğü ülkelerin nüfus piramididir.

  • Nüfus arışı yok denecek kadar azdır.
  • Japonya örnek verilebilir.

Türkiye’nin nüfus piramidi

Türkiye'nin nüfus piramidi

Türkiye’nin nüfus piramidi

Türkiye’nin nüfus piramidinde taban kısmı geniştir. Bu durum Türkiye’nin genç nüfus oranının fazla yani doğum oranlarının fazla olduğunu gösterir. Piramidin tabanı son yıllarda daralma eğilimi göstermiştir. bu durum Türkiye’nin doğum oranlarının azaldığının göstergesidir.

Gelişmemiş ülkelerin nüfus özellikleri

  • Doğum oranı fazladır.
  • Nüfus artış hızı yüksektir.
  • Çocuk bağımlı nüfus oranı fazladır.
  • Yaşlı bağımlı nüfus oranı azdır.
  • Ortalama yaşam süresi kısadır.
  • Çalışan nüfusun yaş ortalaması düşüktür.
  • İş gücü fazlası vardır.
  • Çalışan nüfusun büyük bir bölümü tarım sektöründe çalışmaktadır.
  • Kentsel nüfus oranı düşüktür.
  • İş olanakları az olduğundan göç fazla gönderir.
  • Nüfusun ülke içine dağılışı doğal koşullardan etkilenir.
  • Genellikle nüfus piramitlerinin tabanları geniştir.

Gelişmiş ülkelerin nüfus özellikleri

  • Doğum oranı azdır.
  • Nüfus artış hızı düşüktür.
  • Çocuk bağımlı nüfus oranı azdır.
  • Yaşlı bağımlı nüfus oranı fazladır.
  • Ortalama yaşam süresi uzundur.
  • Çalışan nüfusun yaş ortalaması yüksektir.
  • İş gücü açığı vardır.
  • Çalışan nüfusun büyük bölümü  tarım dışı sektörlerde çalışmaktadır.
  • Nüfusun büyük bir bölümü kentlerde yaşar
  • İş olanakları fazla olduğundan göç alma oranı yüksektir.
  • Nüfusun ülke içinde dağılışı doğal koşullardan daha az etkilenir.
  • Genellikle nüfus piramitlerinin tabanı dardır.

Bu konuya Meb EBA üzerinden çalışmak için tıklayınız.

Bu konuyla alakalı nüfus yoğunlukları ve özellikleri konusuna çalışılabilir. Bu konu içerisinde; Aritmetik nüfus yoğunluğu, tarımsal nüfus yoğunluğu, fizyolojik nüfus yoğunluğu işlenmiştir.

 

1000+ Abone Arasına Katıl

Ders notları, test sorular, yazılılar, sunular vb coğrafya adına her şey ilk sana gelsin.

Abone olduğunuz için teşekkür ederiz.

Bir şeyler yanlış gitti.

Yazar: | 2018-05-23T08:02:56+00:00 Mayıs 22nd, 2018|0 Yorumlar

Yazar Hakkında:

Coğrafya eğitimi ve öğretimi ile alakalı; ders notları, soru bankaları, yazılılar, sunular, resimler, videolar vb bilgi paylaşım platformu.

Takıldığın mevzularda yorum yap

1000+ Abone Arasına Katıl

Ders notları, test sorular, yazılılar, sunular vb coğrafya adına her şey ilk sana gelsin.

Abone olduğunuz için teşekkür ederiz.

Bir şeyler yanlış gitti.